Kỹ thuật canh tác lúa năng suất cao

Năng suất lúa không chỉ do giống quyết định. Cùng một giống, hai thửa ruộng cạnh nhau có thể chênh nhau vài tạ mỗi sào chỉ vì khác cách làm đất, mật độ cấy, lịch bón phân hay cách giữ nước. Bài viết này tóm tắt quy trình kỹ thuật canh tác lúa gồm 7 bước, áp dụng được cho cả lúa thuần và lúa lai, giúp bà con làm đúng từ đầu vụ và giúp các đại lý tư vấn thống nhất cho khách.

Bước 1: Chọn giống và bố trí thời vụ

Chọn giống phù hợp chân đất, thời vụ và điều kiện từng vùng. Cần xem xét thời gian sinh trưởng, khả năng chống đổ ngã, chống chịu đạo ôn, bạc lá, khô vằn và chất lượng gạo theo nhu cầu thị trường.

• Bố trí lịch gieo cấy để lúa trỗ vào thời điểm thuận lợi, tránh rét đậm, nắng nóng gay gắt hay mưa bão.
• Mua giống ở đại lý uy tín, bao bì còn nguyên, có nguồn gốc rõ ràng. Với giống của GoldseedTech như GS55, bà con có thể dùng mã TRUST ID để tra cứu lô giống.
• Giống lúa lai F1 phải mua mới mỗi vụ, không giữ lại để gieo vụ sau vì thế hệ sau bị phân ly, năng suất giảm.

Bước 2: Làm đất kỹ và san phẳng ruộng

Ruộng bằng phẳng giúp nước phân bố đều, lúa mọc đồng loạt và dễ kiểm soát cỏ dại. Cày bừa kỹ, vùi sạch gốc rạ và cỏ, sau đó san phẳng mặt ruộng. Với ruộng sau vụ trước còn nhiều rơm rạ, nên xử lý rơm rạ sớm để tránh sinh khí độc ở rễ lúa.

Bón lót phân chuồng hoai mục và phân lân khi làm đất lần cuối. Đất được cải tạo tốt giúp bộ rễ phát triển, lúa hồi xanh nhanh sau cấy.

Bước 3: Xử lý hạt giống và làm mạ

Phơi hạt dưới nắng nhẹ 2–3 giờ, ngâm trong nước sạch rồi ủ ấm, giữ ẩm cho đến khi hạt nứt nanh, nhú mầm đều. Trời rét ở miền Bắc cần ủ kỹ và che chắn, không gieo khi nhiệt độ quá thấp.

Có hai cách làm mạ phổ biến:

• Mạ khay: tiết kiệm giống, mạ đều, cấy nhanh và bén rễ nhanh. Tuổi mạ khoảng 12–15 ngày.
• Mạ dược: gieo thưa trên luống đất tơi xốp, bón lót đủ. Tuổi mạ thường 20–25 ngày tùy vụ.

Mạ già cấy muộn sẽ đẻ nhánh kém, bông nhỏ. Vì vậy cần cấy đúng tuổi mạ.

Bước 4: Cấy hoặc gieo sạ đúng mật độ

Cấy: cấy nông tay 2–3 cm để lúa đẻ nhánh sớm. Lúa thuần thường cấy 2–3 dảnh mỗi khóm, lúa lai chỉ cần 1–2 dảnh. Mật độ tham khảo 35–45 khóm/m², tăng nhẹ ở vụ xuân, giảm ở vụ mùa và ruộng đất tốt.

Sạ hàng: với vùng làm lúa sạ, nên dùng máy sạ hàng hoặc sạ theo hàng để tiết kiệm giống, ruộng thông thoáng, ít sâu bệnh hơn sạ lan.

Trong mọi trường hợp, tránh cấy hoặc sạ quá dày vì lúa dễ đổ, nhiều sâu bệnh và nhánh vô hiệu.

Bước 5: Bón phân cân đối, đúng lúc

Mức tham khảo cho 1 ha lúa lai: 8–10 tấn phân chuồng hoai mục, 100–120 kg N, 60–80 kg P₂O₅, 80–100 kg K₂O. Lúa thuần thường dùng lượng đạm thấp hơn một chút. Cần điều chỉnh theo độ phì của đất và khuyến cáo của từng giống.

1. Bón lót: toàn bộ phân chuồng, phân lân, một phần đạm và kali.
2. Bón thúc đẻ nhánh: sau cấy 7–10 ngày, giúp lúa hồi xanh, đẻ nhánh tập trung.
3. Bón đón đòng: bón nốt đạm và kali trước khi lúa làm đòng để đòng to, hạt chắc.

Bón thừa đạm hoặc bón muộn làm lúa lốp, dễ đổ ngã, hấp dẫn sâu bệnh và hạt lép nhiều. Kali đầy đủ giúp thân cứng, chịu thời tiết bất lợi tốt hơn.

Bước 6: Quản lý nước theo từng giai đoạn

• Sau cấy đến đẻ nhánh: giữ nước nông 3–5 cm, có thể cho ruộng khô nhẹ xen kẽ.
• Cuối đẻ nhánh: rút nước phơi ruộng khoảng 7–10 ngày để hạn chế nhánh vô hiệu, rễ ăn sâu, cây cứng.
• Làm đòng đến trỗ, phơi màu: đây là giai đoạn lúa cần nước nhất, giữ nước 5–7 cm, không để khô hạn.
• Chín sữa đến chín: rút nước dần, ngừng nước trước thu hoạch khoảng 7–10 ngày.

Quản lý nước tốt vừa tiết kiệm nước, vừa giảm sâu bệnh và tăng khả năng chống đổ.

Bước 7: Phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch

Phòng trừ sâu bệnh. Thăm đồng thường xuyên, nhất là sau mưa ẩm hay sương mù. Các đối tượng cần chú ý gồm:

• Đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông
• Bạc lá (cháy bìa lá) và khô vằn
• Rầy nâu, sâu cuốn lá, sâu đục thân

Ưu tiên biện pháp phòng: chọn giống chống chịu, cấy đúng mật độ, bón phân cân đối, giữ ruộng thông thoáng. Khi cần dùng thuốc, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng: đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng lúc, đúng cách, và đảm bảo thời gian cách ly.

Thu hoạch. Gặt khi khoảng 85–90% số hạt trên bông chín vàng. Gặt sớm làm hạt non, gạo gãy nhiều. Gặt muộn dễ rụng hạt, hao hụt và nảy mầm trên bông khi gặp mưa. Sau gặt cần phơi sấy kịp thời đến độ ẩm an toàn để bảo quản.

Những lỗi thường gặp làm giảm năng suất lúa

• Cấy quá dày hoặc cấy mạ quá già.
• Bón thừa đạm, bón muộn, thiếu kali.
• Để ruộng khô hạn lúc làm đòng và trỗ.
• Không thăm đồng, phát hiện sâu bệnh quá muộn.
• Giữ hạt lúa lai F1 làm giống cho vụ sau.

Lời khuyên cho đại lý khi tư vấn kỹ thuật

Đại lý là người đồng hành với bà con suốt vụ, không chỉ bán giống. Nên nắm lịch thời vụ của từng xã, nhắc bà con các mốc quan trọng như tuổi mạ, đợt bón thúc, thời điểm rút nước phơi ruộng, và chủ động cảnh báo khi thời tiết dễ phát sinh sâu bệnh. Bà con và đại lý có thể xem thêm thư viện kỹ thuật canh tác, hỏi đáp qua GST Connect trên Zalo hoặc tìm hiểu chính sách đại lý. Cần tư vấn trực tiếp, liên hệ hotline 089 831 8866.